تماس با ما

مشاوره رایگان
[contact-form-7 id="691" title="Contact form 1"]

9:00 - 19:00

ساعات کاری : شنبه تا چهارشنبه

88507068 _ 88173594

تماس برای مشاوره رایگان

فهرست
 

اسناد تجاری

اسناد تجاری

طبق ماده ی 1284 قانون مدنی: سند عبارت است از هر نوشته که در مقام دعوا یا دفاع قابل استناد باشد.

سند در یک تقسیم بندی ، تقسیم می شود به:

  • سند تجاری
  • سند غیر تجاری

اسناد تجاری در معنی خاص، به اسنادی گفته می شود که قابل نقل و انتقال هستند و متضمن دستور پرداخت مبلغی معین می باشند و بجای پول، وسیله ی پرداخت قرار می گیرد.

ما در قانون تجارت سه نوع سند تجاری داریم:

  • چک : سند تجاری است که بجای پول بکار می رود و صادر کننده آن را به دارنده می دهد تا به بانک (محال علیه) رجوع کند و وجه آن را دریافت نماید. مثلا خریدار اتومبیلی، بجای پول به فروشنده چک می دهد.
  • برات : دقیقا شبیه به چک است و بجای پول بکار می رود و صادر کننده آن را به دارنده می دهد تا به یک شخص (محال علیه) مراجعه کند و وجه آن را بگیرد.
  • سفته : عمدتا بجای پول بکار نمی رود بلکه بابت تضمین یک دین (بدهی) بکار می رود به این صورت که صادر کننده آن را به دارنده می دهد تا اگر دین اصلی خود را پرداخت نکرد، دارنده بتواند به موجب سفته (تعهد) او را ملزم به پرداخت دین کند.
  • نکته ی قابل توجه این است که در سفته محال علیه نداریم یعنی دارنده برای گرفتن وجه به کسی مراجعه نمی کند.

تفاوت­های چک با برات:

  • تفاوت چک و برات، در محال­ علیه (یعنی شخصی که دارنده، برای دریافت وجه به او مراجعه می­کند) است؛ در چک محال­علیه بانک است ولی در برات شخص.
  • تفاوت برات با چک در موعد و سررسید آن است. به این معنا که چک طبق قسمت آخر ماده 311 قانون تجارت نمی­تواند وعده داشته باشد، یعنی چک همیشه به روز و عندالمطالبه است و ما در قانون تجارت چک وعده دار نداریم اما برخلاف چک، در برات می توانیم برای پرداخت وجه آن موعد قرار دهیم. یعنی برات می تواند هم به روز صادر شود و هم به وعده.

مواعد برات:

  • به رؤیت : یعنی برات عندالمطالبه، در این نوع برات سررسید مشخص است یعنی تکلیف دارنده مشخص است که چه زمانی برای گرفتن وجه خود به محال­علیه رجوع کند بنابراین دارنده می تواند از تاریخ صدور، هر موقع که خواست برای وصول وجه به محال­علیه رجوع کند.
  • به وعده از رؤیت : در این نوع برات سررسید دقیقا مشخص نیست، یعنی وقتی برات را به دارنده می دهیم دقیقا نمی داند که سررسید آن چه روزی می شود و چه روزی برای گرفتن وجه برات رجوع کند و سررسید آن بستگی به روزی دارد که برات را به رؤیت برات گیر برساند.

مثال : 10 روز پس از رؤیت.

  • به وعده از صدور : در این برات تاریخ سررسید از همان ابتدا مشخص است، مثلا در تاریخ 10/11/96 براتی به وعده 10 روز پس از صدور، صادر می شود، در این صورت سررسید آن می شود 20/11/96.
  • به روز معین : در این برات هم سررسید برات از همان ابتدا معلوم است مثلا سررسید برات 28 فروردین تعیین شده است یا مثلاً 22 بهمن و …
  • همان طور که ملاحظه کردیم در برات های به رؤیت و به وعده از صدور به روز معین با توجه به اینکه سررید از همان ابتدا مشخص است، نیاز به اخذ قبولی و نکولی نیست و در روز سررسید (یعنی روزی که امکان مطالبه وجه برات را داریم) جهت اخذ وجه برات به برات گیر مراجعه می کنیم، اگر وجه برات را پرداخت که در این صورت به تعهد خود عمل کرده و برات پایان می یابد و اگر به تعهد خود عمل ننمود ماده 280 قانون تجارت دارنده را مکلف کرده است که ظرف 10 روز از تاریخ امتناع، اعتراض عدم تادیه تنظیم کند و بعد طبق ماده 286 و 287 قانون تجارت ظرف یک سال یا دو سال اقامه دعوا کند.

اما در خصوص برات به وعده از رؤیت فقط یک مرحله در آن، از بقیه بیشتر وجود دارد و آن هم ارائه برات به برات گیر است برای اخذ قبول و نکول و تعیین سررسید.

ظهرنویسی:

یکی از خاصیت ها و ویژگی های اسناد تجاری قابلیت انتقال آن است، یعنی قانون گذار جهت مقبولیت دادن به اسناد تجاری و برای اینکه مردم آن ها را به جای پول بپذیرند، سند تجاری را قابل نقل و انتقال می داند.

انتقال برات و چک و سفته عمدتا از دو روش صورت می گیرد:

  1. ظهرنویسی (به معنای پشت نویسی است)
  2. قبض و اقباض (داد و ستد)

انواع ظهرنویسی:

  • ظهرنویسی برای انتقال: اصل در ظهرنویسی، انتقال برات است.
  • ظهرنویسی برای وکالت در وصول: ظهرنویسی در این مورد نیاز به تصریح دارد در ظهرنویسی برای وکالت در وصول، انتقال واقع نمی شود و دارنده فقط حق وصول وجه آن سند و تحویل آن به ظهرنویس را دارد ولی قانون اختیارات بیشتری از جمله حق اعتراض عدم تادیه و اقامه دعوا از جانب ظهرنویس را به او داده است مگراینکه ظهرنویس خلاف آن را تصریح کند.
  • تنها عمل لازم برای ظهرنویسی، امضای ظهرنویس است و نوشتن تاریخ ظهرنویسی و نام منتقل­الیه لازم نیست.
  • اگر ظهرنویس در ظهرنویسی تاریخ مقدمی (تاریخی قبل از تاریخ امضا) را درج کند مزور (جاعل) شناخته می شود اما اگر تاریخ آینده را بزند جرم نیست.

در پرداخت

پرداخت وجه برات، با نوع پولی که در آن معین شده به عمل می آید (ریال، یورو، دلار و …) اما استثنائا اگر دارنده سند قبلا به انتقال دهنده برات (یعنی کسی که دارنده، سند را از او گرفته که ممکن است صادر کننده یا ظهرنویس باشد) بابت معامله ای نوعی پول دیگر داده باشد می تواند از او وجه مندرج در برات یا نوع پولی که قبلا داده است را مطالبه کند.

پرداخت توسط شخص ثالث: شخص ثالث می تواند از طرف برات دهنده یا یکی از ظهرنویسان وجه برات اعتراض شده را (یعنی براتی که به رؤیت برات گیر رسیده ولی برات گیر آن را قبول نکرده است) پرداخت نماید.

پرداخت وجه توسط ثالث باید در اعتراض نامه عدم تادیه نوشته شود.

شخص ثالثی که پرداخت می کند جانشین دارنده می شود و دارای تمام حقوق و وظایف دارنده است.

  • با توجه به اهمیت چک و کاربرد فراوان آن در معاملات روزمره به نکاتی در خصوص آن می پردازیم.

 

  • پیش از این گفتیم که چک سندی است که به جای پول به کار می رود و صادرکننده آن را به دارنده می دهد تا با رجوع به بانک وجه مندرج در آن را دریافت کند. این سند ممکن است در وجه حامل یا در وجه شخص معین یا به حواله کرد شخص معین باشد.

در وجه شخص معین: اگر سند تجاری از این نوع باشد، قابل انتقال و ظهرنویسی نیست و فقط خود دارنده (کسی که نامش در سند قید شده) حق وصول وجه آن را دارد.

به حواله کرد: اگر سند تجاری به حواله کرد باشد قابل انتقال است و دارنده می تواند آن را به دیگری منتقل کند.

در وجه حامل: اگر سند تجاری در وجه حامل باشد، نام دارنده در آن نوشته نمی شود، در نتیجه با قبض و اقباض قابل انتقال است و اصولا سند در دست هر کس باشد، او مالک آن شناخته می شود.

  • چک حتما باید به امضای صادر کننده باشد اما برات و سفته می توانند امضا شوند و یا به مهر صادرکننده برسند.

طبق قانون صدور چک ، چک انواعی دارد:

  • چک عادی : چکی است که اشخاصبه عهده بانک هاصادر می کنند و دارنده اعتباری جز تضمین صادر کننده ندارد.
  • چک تایید شده : چکی است که اشخاص به عهده بانکها صادر می کنند و توسط بانک پرداخت وجه آن تایید می شود.
  • چک تضمین شده : چکی است که توسط بانک بر عهده همان بانک به درخواست مشتری صادر و پرداخت آن توسط بانک تضمین می شود.
  • چک مسافرتی : چکی است که توسط بانک صادر و وجه آن در هر یک از شعب آن پرداخت می شود.

اگر صادر کننده به هر علتی در بانک در تاریخ چک وجهی نداشته باشد، بانک مکلف است گواهی عدم پرداخت صادر نماید و اگر موجودی حساب کمتر از مبلغ چک باشد، به تقاضای دارنده ی چک، بانک مکلف است مبلغ موجود را به دارنده بپردازد و نسبت به بقیه آن گواهی عدم پرداخت صادر کند.

 

بدون دیدگاه

دیدگاه خود را بنویسید